مرتضى راوندى

165

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

آغاز تفسير قرآن طبرى پس از برشمردن عدد سوره‌ها و آيات قرآن و ديگر خصوصيات اين كتاب : به تفسير سورهء « الفاتحه - مكيّه مىپردازد : « به نام خداى بخشنده - شكر خداى را ، خداوند جهانيان - مهربان بخشاينده - پادشاه روز رستخيز - ترا پرستيم و از تو يارى خواهيم - راه‌نماى ، ما را ، راه راست - راه آن كسهايى كه منّت نهادى برايشان ، نه آن كسهايى كه خشم گرفته‌اى برايشان ( يعنى جهودان ) - و نه گمشدگان از راه ( يعنى ترسايان ) . . . » « 1 » موفق هروى ابو منصور موفق بن على هروى از پزشكان و داروشناسان قرن چهارم هجرى است ، كه كتاب او به خط اسدى طوسى شاعر است ، - مصنف اين كتاب ، هروى ، كوشيده است ، نام همه داروهايى كه تا آن هنگام مىشناختند در كتاب خود بياورد ، انشاء آن ساده و وافى به مقصود است : خواص ياقوت : « از ياقوت ، بهترين ، سرخ است و او بهترين جواهرهاست ، خاصه رمّانى ، از وى بترش سپيد است و ميانه ترش ارزق است ، و خاصيّت اين همه نوعهايش آنست كى تشنگى بنشاند و اگر بكوبند و خرد بسايند و به زهر داده ، دهند سود دارد ، و مردم زهر خورده را از وى هيچ‌چيز بهتر نبود و خاصيتش آنست كى ، دل را خرم دارد وگر كسى نگينى ياقوت دارد ، بىآنكه خرّم بود ، خرمى همى آوردش و هرك او را اندر كوزهء آب نهد و از آن كوزه آب همى خورد ، هرگز وى را علّت استسقا نبود و علامت آنك بشناسدش ، آنست كى هميشه سرد بود و هرگز گرم نگردد و آتش بر او كار نكند و از آتش زيانش نرسد ، گر چى بسى روزها اندر آتش بود ، و هيچ بر او كار نكند الّا الماس . » « 2 » از آنچه نقل كرديم مىتوان تا حدى با سبك نگارش و نظريات و اطلاعات پزشكى موفق هروى آشنا گرديد . ابو بكر اخوينى وى مردى پزشك و شاگرد ابو القاسم مقانعى و او شاگرد ابو بكر محمد بن زكرياى رازى ( متوفى به سال 318 هجرى ) بود و در نيمهء دوم قرن چهارم مىزيسته ، كتاب طبّى او كه براى آشنايى پسرش به دانش پزشكى تأليف شده هداية المتّعلمين فى الطّب نام دارد ؛ اينك نمونه‌يى از نثر آن كتاب :

--> ( 1 ) . گنج و گنجينه ، پيشين ، ص 16 و 17 . ( به اختصار ) ( 2 ) . همان كتاب ، ص 45 .